Po obu stronach Amu-darii
Drugą dziesiątkę książek z serii „Etnografia ocalona” otwiera niezwykły dziennik prof. Zbigniewa Jasiewicza – etnologa, profesora-seniora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. To barwna, prowadzona na bieżąco relacja z badań etnograficznych w Uzbekistanie i Tadżykistanie w latach 60. i 70. XX wieku oraz z Etnograficznej Wyprawy Azjatyckiej „EWA-76”.
Publikacja pozwala zajrzeć do świata Azji Środkowej sprzed kilku dekad – poznać codzienność, tradycje, wierzenia i obyczaje różnych grup ludności Uzbekistanu, Tadżykistanu i Afganistanu. Jest jednocześnie dokumentem pracy etnografa oraz osobistym zapisem spotkań, obserwacji i doświadczeń autora.
„Etnografia ocalona” – nowy rozdział serii
„Po obu stronach Amu-darii. Z dziennika podróży etnografa” rozpoczyna kolejną dziesiątkę publikacji z serii „Etnografia ocalona” Muzeum Etnograficznego w Toruniu, której pierwotnym założeniem było przywracanie pamięci o odnalezionych, zagubionych lub zapomnianych rękopisach etnologów i antropologów. Z czasem formuła serii została poszerzona o prace polskich badaczy opublikowane wcześniej wyłącznie w językach obcych.
– Na początku nasz zamysł dotyczył tekstów-rękopisów zagubionych lub zapomnianych, które udało nam się odszukać. Chwilę później poszerzyliśmy formułę o prace polskich etnologów i antropologów wydane tylko w obcych językach – mówi dyrektor Muzeum Etnograficznego w Toruniu, dr Hubert Czachowski. – Teraz po raz pierwszy mamy do czynienia z zupełnie inną sytuacją. Trafił do nas bowiem tekst autora bardzo dobrze nam osobiście znanego – i to od wielu lat.
Zbigniew Jasiewicz – etnolog i badacz
Prof. Zbigniew Jasiewicz jest etnologiem, profesorem-seniorem w Instytucie Antropologii i Etnologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Był uczniem i współpracownikiem prof. Józefa Burszty. Pełnił funkcje prodziekana i dziekana Wydziału Filozoficzno-Historycznego UAM, kierował Katedrą Etnografii, a następnie Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM.
Był także przewodniczącym Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, redaktorem naczelnym czasopisma „Lud” oraz uczestniczył w pracach związanych z edycją „Dzieł wszystkich Oskara Kolberga”. Jest członkiem m.in. Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Fot. ze zbiorów Z. Jasiewicza
EWA-76 – Azja Środkowa i Afganistan sprzed pół wieku
Jednym z najważniejszych elementów książki jest zapis Etnograficznej Wyprawy Azjatyckiej „EWA-76”, która odbyła się dokładnie 50 lat temu. Wyprawa przypadła na szczególny moment w historii Afganistanu – w przededniu wydarzeń, które doprowadziły do wojny domowej, a następnie radzieckiej interwencji. Dziennik Jasiewicza pozwala więc zobaczyć kraj w okresie poprzedzającym katastrofalne przemiany kolejnych dekad.
– Jest to dziennik, dzięki któremu razem z autorem poznajemy pięknie zróżnicowany świat plemion i odłamów religijnych tego kraju, a wszystko to w przeddzień katastrofy, jaka spadnie na Afganistan – podkreśla Bartosz Ludkiewicz, kierownik Działu Wydawnictwa i Biblioteki Muzeum Etnograficznego w Toruniu. – Kraj ten już nigdy nie był taki, jak wtedy, gdy miał okazję poznawać go i opisywać Zbigniew Jasiewicz.
Po obu stronach Amu-darii
Rzeka Amu-daria, znana w starożytności jako Oxus, staje się geograficzną osią podróży autora. To także punkt wyjścia do opowieści o niezwykle bogatej historii regionu.
Tereny nad Amu-darią przez tysiąclecia były miejscem spotkania i ścierania się kultur, ludów i imperiów. Rozwijała się tu m.in. cywilizacja Oxus epoki brązu, starożytna Baktria, Sogdiana i państwo Kuszanów. Przez te ziemie przemierzały wojska Aleksandra Wielkiego, Persowie, Arabowie, Turcy i hordy Czyngis-chana.
Jasiewicz patrzy jednak przede wszystkim na ludzi. Opisuje codzienne życie odwiedzanych społeczności, ich tradycje i obyczaje – często zupełnie odmienne od tych znanych z Europy.
Podróż w przestrzeni i w czasie
Książka jest również zapisem osobistego spotkania autora z własną przeszłością. Jak wspomina Zbigniew Jasiewicz we wstępie, pomysł i tytuł publikacji były gotowe od kilkudziesięciu lat. Powrót do dawnych dzienników oznaczał dla niego nie tylko ponowne odkrywanie miejsc, ale również konfrontację z samym sobą sprzed sześciu dekad.
– Do wielu miejsc można teraz pojechać, z wieloma można zapoznać się przez internet. Obawiałem się wreszcie spotkania z sobą z tamtych czasów – przyznał we wstępie. – Jaka będzie wędrówka do samego siebie sprzed tylu lat? Czy potrafię zaakceptować to, że byłem przed 60 laty inny, niż jestem dzisiaj? Czy moje obecne spojrzenie na dawne materiały, mimo wysiłku pozostawienia ich w dawnej postaci, nie pozbawi ich wartości? Przedstawiam je jednak przekonany, że są nie tylko dokumentami swoich czasów, w tym działalności etnografów, ale również potrzeb i zachowań uniwersalnych, poznawania świata i ludzi.
Gdzie kupisz książkę?
Książka dostępna w sklepiku Muzeum Etnograficznego w Toruniu oraz online: „Po obu stronach Amu-darii. Z dziennika podróży etnografa” – sklep online” (kliknij, aby przejść do zakupu).
Poznaj książki z serii „Etnografia ocalona” (kliknij, aby przejść do sklepu internetowego).
Publikacja dofinansowana ze środków Instytutu Antropologii i Etnologii Wydziału Antropologii i Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
